Leitung khualzinna gam ahi achi mabangun, Mualtam ah kana teeng ngai ua, Behiang ah kapiang a, Kuvan ah ka peem ua, Lamka ah kaum ngai ua, Kakching Khonou (Meitei) ah kum nga (5) um in, Sugnu ah High School ka zou khia a, Lamka ma ah 10+2 sim dingin katung kia leu leu hi.
Ka Pa, Mualtamte ahia, ka Nu Saibohte ahi. Ka Pa’n Mualtam ham (Zou+Teddim) a jang a, ka Nu’n Thangkhal a jang hi. Innsunga haam kibatlou banah mun tuamtuam a ka kituan le-le ziah un ham-le-pau thu ah ka confuse thei mama hi. Ham kichian pen umlou; Gun-gal, Thangkhal, Sim (Lamka), ka hal zengzung hi. Tammi ziahin khat veivei lawmte simmaw katua hunbang umtham hi. Hoipen diha hoipen zuiding chi kabuai thei mama hi. Nanleh ka sure/theichet mama khat chu ahileh ka Zou hina ahi. Hamdan kaihdan tuam-tuam kajat vang in kahina aki lamdang ngai sih hi. Zou ham kazat jiah a, Zou kahi sih a, Zou kahi jiah a, Zou ham a ham kahibou hi. Tuin Gun-gal kajang a, jing chiang hamdang kajat jiah in kahina ah kituamna/kikhelna piang tuanlou ding hi.
Guun-gal thawpa/Thangkhal thawpa chia phin a kaum chiangin, ka ngaisah sih hi; ajiahpen amau sanga haamdan’ kaidan tam heehaw kahi ziah in. A hoipen ding deina in, Sugnu lam kaum chiang Guun-gal ka janga, Lamka ka umchiang, Guun-gal lou pouma khat kajang hi. A bang a bang jang ta ma leng ka hina ang kikhel sah theisih a, kei zong kakhel theisih a, kikhel ding kangaitua khah chiah kaki chian sem-sem hi. Min na muchian mama in, ‘Zo in ka piang, Zo in ka shi ding’, na chi zou uhi.
Tunai a i innsung (Nam sung) ua siltung amawlpen in zong i thei chiat uh ka gingta hi. I ngaitua nate uh a neu theidan kilang chiang mama hi. A huaituup, a gawm khawm ding peen te (UZO/ZYO/MLA) huai-gim gawm-gim lah nam khalou, langkhat ah apial (khotai) sawmte lah kipum dihsah mawh! MLA a iteelchingte’n lah, kigawm sanga, amau phattuam nading ahipou leh kikhenkhiat khoh salou. Mi’n a khutkhel-a kengkhel chiang un ngaidam ki ngen in, a ngiam hiding kitu ua, en suhkhel/lungkimlouna inei chiang ua, a party-party, area-area (Guun-gal,Thangkhal, Haidawi etc) a ipeisah uh pen sildihlou ahia, tambang peidan topsan ding ahi.
A khotai te (Thangkhal kamjang pawl khat) ka justify hi ka china hilou in, tammi siltung thu ah, UZO ka mawsah (blame) nuam hi. Nampi/Mipi te’n muangtah leh kinepna liantah nei a atelching hi ua, a polam sil zong hilou, ei sung mama a silpiang a solve zoulou uh leh, midang-apolamte toh bangchi kichimat/kilem theiding? Ei sung siangloupi a, lamhang-lamsuh koh ziu-ziau! Saapte’n, “First thing first”, a chi mabang un, sil dang zong sai thou in, eisung bitsah/kituasah masa vai. Tua hileh nasem hoi isua ding uhi. Tua hilou leh vang, imailam hun uh, mulkin huai sa mama ing.
Zopatong inspired line- “Mite ma del”, apat bangma zilkhelou i bang uhi. Innsung khat ah unau ni uma, a upa bangtang ah pilin, hauin, bawlthei nanleh bangma neilou a innsung ( Apa /a Unau) te a donlou asimmaw a, a ngaisah lou leh mithupi/miloching kichi theilou hi. India vai ah zong, kumteng in millionaires a za aza in kibe kibe a, nanleh a zawng, a chavai/khutdaw atam seng ziahin developed gam kichi thei ngailou a, tuanah sangin tunai in PM Manmohan Singh in mipite nei-le-lam/haudan kikim thei na’ng ahileh chiin private company nasemte halaw suhngiam ding ahi chiin genkha hi. Tuachiin central government in scheme/policies tuamtuam pankhia in, a hatlou-a zawngte dopsang sawmin vaisai uhi. Nanleh tuami supiching tu ding leh phattuampi ding mipite ahiziahin tua scheme/policies kibawlte a zuidih uh poimaw mama hi.
Ei sung ah zong adjustment bawl ding tampi um hi. Nam khangtou khen khatte’n tambang peidan zuipan ta uhi. Dahuaitah in eilaah tambang peidan mukhah hilou hi. A bawlthei khat in bangma neilou khat simmaw in nuainet in nen mang khawng hi. A saitu ding (UZO etc) te’n lah bangma mangmuna mulou, Mipite lah kidihsah thou. I danbute uh phentha a, ettup (review) poimaw in ka mu hi. Thupil in, “Daan umlouna ah mihing pen ganhing sua hi”, achi mabangin Daan a poimaw gua hilou in, khangkikhel dungzui a idante uh i suhdih(revamp) zelding uh hilou amah? Bangchia dan neilou lah ki hilou a, tamtan kitung thei mawh lah? Bangdia ei leh ei kikhemkhem? Bangdia i lamkaite’n nam huaituup lou?.... chite khu mipite dohna ahita hi.
Zomi-Zomi i chi chi ua, kituana ahia, a hoi hi. Nanleh Zogam/Zougam mu in a tuamin kivaipua in state tanbang mudinga lochingtou ding hilei zong, Zou sung a keh ding leh i tu dinmun uh kipahtahin ka telzaw hi. Eisungthu eisung ah i ngaitua sih ding ua, bangdia midang kivaihawm khumsah. Zomi process ah Zou pen i ut i da un a lutang ihi gige uh chi i manghil lou ding uh ahi. Koite paithei/ngailou thei i hisih ua, ei a sa ahi gige hi.
I nasep/seplou dan toh i minpuahte uh bang kikhai/kikhia kasa theita mama hi. United kichi ngala, kipitkhiat sawmsawm. Tu hun chiang in U-Z-O lamsau significant thei hahsa kasa mama hi. Tu dinmun ibattou zel ua, kikhelna a umtuanlou leh United apat Un-United ing hi khah ding uh gamla lou hi.
Zani mama a, “ Ei teng kholkhawm a tuam umlou”, chia ki-ittah a i neh-idawn ding ta’ng kipe tua hial a ki ngawngkoi hanga, tunia tambang dinmun itung mai uh pen kei lungmawl seng man a diai theisiam hahsa kasa mama a, guallai ah maizum hinkhua ka mang hi. I lamkai, a lunggel thei dawmte’n tamthu ah hilchetna (explanation) peleh mitamtah lung awpkaina subei ding in ka gingta hi.
Tuin bangma kikhel kasa naisiha, pan i laahhoi uleh, normalcy(Unity) hing tungkia ding hi, chiin kaki nem paupau hi. Tua silneu nou khat i suhkhel un mailama phattuam nonlou ding kisiana lianpi hing tunthei ahi chi thei kawma i lamkaite un positive steps ang laah uh i lamen uhi.
- Sam Zou, MA in Police Admn.
New Delhi
Ka Pa, Mualtamte ahia, ka Nu Saibohte ahi. Ka Pa’n Mualtam ham (Zou+Teddim) a jang a, ka Nu’n Thangkhal a jang hi. Innsunga haam kibatlou banah mun tuamtuam a ka kituan le-le ziah un ham-le-pau thu ah ka confuse thei mama hi. Ham kichian pen umlou; Gun-gal, Thangkhal, Sim (Lamka), ka hal zengzung hi. Tammi ziahin khat veivei lawmte simmaw katua hunbang umtham hi. Hoipen diha hoipen zuiding chi kabuai thei mama hi. Nanleh ka sure/theichet mama khat chu ahileh ka Zou hina ahi. Hamdan kaihdan tuam-tuam kajat vang in kahina aki lamdang ngai sih hi. Zou ham kazat jiah a, Zou kahi sih a, Zou kahi jiah a, Zou ham a ham kahibou hi. Tuin Gun-gal kajang a, jing chiang hamdang kajat jiah in kahina ah kituamna/kikhelna piang tuanlou ding hi.
Guun-gal thawpa/Thangkhal thawpa chia phin a kaum chiangin, ka ngaisah sih hi; ajiahpen amau sanga haamdan’ kaidan tam heehaw kahi ziah in. A hoipen ding deina in, Sugnu lam kaum chiang Guun-gal ka janga, Lamka ka umchiang, Guun-gal lou pouma khat kajang hi. A bang a bang jang ta ma leng ka hina ang kikhel sah theisih a, kei zong kakhel theisih a, kikhel ding kangaitua khah chiah kaki chian sem-sem hi. Min na muchian mama in, ‘Zo in ka piang, Zo in ka shi ding’, na chi zou uhi.
Tunai a i innsung (Nam sung) ua siltung amawlpen in zong i thei chiat uh ka gingta hi. I ngaitua nate uh a neu theidan kilang chiang mama hi. A huaituup, a gawm khawm ding peen te (UZO/ZYO/MLA) huai-gim gawm-gim lah nam khalou, langkhat ah apial (khotai) sawmte lah kipum dihsah mawh! MLA a iteelchingte’n lah, kigawm sanga, amau phattuam nading ahipou leh kikhenkhiat khoh salou. Mi’n a khutkhel-a kengkhel chiang un ngaidam ki ngen in, a ngiam hiding kitu ua, en suhkhel/lungkimlouna inei chiang ua, a party-party, area-area (Guun-gal,Thangkhal, Haidawi etc) a ipeisah uh pen sildihlou ahia, tambang peidan topsan ding ahi.
A khotai te (Thangkhal kamjang pawl khat) ka justify hi ka china hilou in, tammi siltung thu ah, UZO ka mawsah (blame) nuam hi. Nampi/Mipi te’n muangtah leh kinepna liantah nei a atelching hi ua, a polam sil zong hilou, ei sung mama a silpiang a solve zoulou uh leh, midang-apolamte toh bangchi kichimat/kilem theiding? Ei sung siangloupi a, lamhang-lamsuh koh ziu-ziau! Saapte’n, “First thing first”, a chi mabang un, sil dang zong sai thou in, eisung bitsah/kituasah masa vai. Tua hileh nasem hoi isua ding uhi. Tua hilou leh vang, imailam hun uh, mulkin huai sa mama ing.
Zopatong inspired line- “Mite ma del”, apat bangma zilkhelou i bang uhi. Innsung khat ah unau ni uma, a upa bangtang ah pilin, hauin, bawlthei nanleh bangma neilou a innsung ( Apa /a Unau) te a donlou asimmaw a, a ngaisah lou leh mithupi/miloching kichi theilou hi. India vai ah zong, kumteng in millionaires a za aza in kibe kibe a, nanleh a zawng, a chavai/khutdaw atam seng ziahin developed gam kichi thei ngailou a, tuanah sangin tunai in PM Manmohan Singh in mipite nei-le-lam/haudan kikim thei na’ng ahileh chiin private company nasemte halaw suhngiam ding ahi chiin genkha hi. Tuachiin central government in scheme/policies tuamtuam pankhia in, a hatlou-a zawngte dopsang sawmin vaisai uhi. Nanleh tuami supiching tu ding leh phattuampi ding mipite ahiziahin tua scheme/policies kibawlte a zuidih uh poimaw mama hi.
Ei sung ah zong adjustment bawl ding tampi um hi. Nam khangtou khen khatte’n tambang peidan zuipan ta uhi. Dahuaitah in eilaah tambang peidan mukhah hilou hi. A bawlthei khat in bangma neilou khat simmaw in nuainet in nen mang khawng hi. A saitu ding (UZO etc) te’n lah bangma mangmuna mulou, Mipite lah kidihsah thou. I danbute uh phentha a, ettup (review) poimaw in ka mu hi. Thupil in, “Daan umlouna ah mihing pen ganhing sua hi”, achi mabangin Daan a poimaw gua hilou in, khangkikhel dungzui a idante uh i suhdih(revamp) zelding uh hilou amah? Bangchia dan neilou lah ki hilou a, tamtan kitung thei mawh lah? Bangdia ei leh ei kikhemkhem? Bangdia i lamkaite’n nam huaituup lou?.... chite khu mipite dohna ahita hi.
Zomi-Zomi i chi chi ua, kituana ahia, a hoi hi. Nanleh Zogam/Zougam mu in a tuamin kivaipua in state tanbang mudinga lochingtou ding hilei zong, Zou sung a keh ding leh i tu dinmun uh kipahtahin ka telzaw hi. Eisungthu eisung ah i ngaitua sih ding ua, bangdia midang kivaihawm khumsah. Zomi process ah Zou pen i ut i da un a lutang ihi gige uh chi i manghil lou ding uh ahi. Koite paithei/ngailou thei i hisih ua, ei a sa ahi gige hi.
I nasep/seplou dan toh i minpuahte uh bang kikhai/kikhia kasa theita mama hi. United kichi ngala, kipitkhiat sawmsawm. Tu hun chiang in U-Z-O lamsau significant thei hahsa kasa mama hi. Tu dinmun ibattou zel ua, kikhelna a umtuanlou leh United apat Un-United ing hi khah ding uh gamla lou hi.
Zani mama a, “ Ei teng kholkhawm a tuam umlou”, chia ki-ittah a i neh-idawn ding ta’ng kipe tua hial a ki ngawngkoi hanga, tunia tambang dinmun itung mai uh pen kei lungmawl seng man a diai theisiam hahsa kasa mama a, guallai ah maizum hinkhua ka mang hi. I lamkai, a lunggel thei dawmte’n tamthu ah hilchetna (explanation) peleh mitamtah lung awpkaina subei ding in ka gingta hi.
Tuin bangma kikhel kasa naisiha, pan i laahhoi uleh, normalcy(Unity) hing tungkia ding hi, chiin kaki nem paupau hi. Tua silneu nou khat i suhkhel un mailama phattuam nonlou ding kisiana lianpi hing tunthei ahi chi thei kawma i lamkaite un positive steps ang laah uh i lamen uhi.
- Sam Zou, MA in Police Admn.
New Delhi
0 comments:
Post a Comment